ENGLISH | FRANÇAIS
ΑΡΧΙΚΗ | ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ | ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ | ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ Α-Ω | ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΧΑΡΑΥΓΗ, Δευτέρα 06 Σεπτεμβρίου 2010, σ. 8-9

Ρεπορτάζ: Της Ελένης Κωνσταντίνου

Σταθερή αξία οι δανειστικές βιβλιοθήκες
Αποτελούν πόλο έλξης για ερευνητές, φοιτητές αλλά και για τους λάτρεις της λογοτεχνίας

Ενα καλό βιβλίο ήταν και παραμένει η καλύτερη συντροφιά. «Φίλος» που μας ταξιδεύει μέσα από τις σελίδες του και μας προσφέρει γνώσεις. Αρκετοί είναι αυτοί που παραμένουν πιστοί στην πατροπαράδοτη οδό και είναι μέλη σε κάποια δανειστική βιβλιοθήκη, έτσι έχουν την ευκαιρία να διαβάζουν όσο περισσότερο μπορούν ξοδεύοντας λιγότερο. Ερευνητές, φοιτητές, συγγραφείς αλλά και απλοί πολίτες , στην πλειοψηφία τους γυναίκες, επιμένουν να δανείζονται βιβλία και να επισκέπτονται βιβλιοθήκες. Αρκετοί στρέφονται προς αυτή την οδό και λόγω του οικονομικού αφού η αγορά ενός καλού βιβλίου στη χώρα μας κυμαίνεται γύρω στα 20-22 ευρώ (μέση τιμή). Συγκριτικά, η αγορά του παραμένει ακριβότερη αν συγκρίνει κανείς τις τιμές με τις αντίστοιχες των ίδιων βιβλίων στο εξωτερικό που παρά το υψηλό κόστος των πνευματικών δικαιωμάτων και του μάρκετινγκ, είναι συγκριτικά χαμηλές. Δεν υπάρχει όμως και επιλογή, αφού «φθηνές εκδόσεις» ή «βιβλία περιπτέρου» ή «βιβλία τσέπης»- όπως αποκαλούνται τα λεγόμενα paperbacks του εξωτερικού- δεν  είναι ιδιαίτερα διαδεδομένα στην Κύπρο. Βέβαια τα τελευταία χρόνια αρκετοί επιλέγουν τις διαδικτυακές βιβλιοθήκες όπου μπορούν να διαβάζουν σιγά-σιγά ένα βιβλίο. Ωστόσο η αίσθηση του διαβάσματος ενός βιβλίου τυπωμένου σε χαρτί είναι πολύ διαφορετική. Ερευνα του Κέντρου Ερευνών και Ανάγνωσης του πανεπιστημίου Στάβανγκερ της Νορβηγίας έδειξε ότι η ανάγνωση στην οθόνη στρεσάρει τον εγκέφαλο. Επιπλέον, τα συνεχή κλικ στις ηλεκτρονικές σελίδες και η κύλισή τους (σκρόλινγκ) διακόπτουν την εστίαση της προσοχής με αποτέλεσμα ο αναγνώστης να χάνει την αίσθηση πληρότητας του αναγνωστικού υλικού και να βρίσκεται σε μόνιμο στρες. Αντιθέτως, το διάβασμα ενός βιβλίου προσφέρει ηρεμία, αφού επιτρέπει στον αναγνώστη να έρχεται σε άμεση επαφή με το βιβλίο, να πιάνει και να γυρίζει τις σελίδες. Μεγάλη σημασία παίζει και το γεγονός ότι το κείμενο στο βιβλίο ή σε μια τυπωμένη σελίδα δεν μετακινείται, όπως συμβαίνει σε μια ηλεκτρονική σελίδα. Επιπλέον,  Σουηδοί ερευνητές, σε δικές τους έρευνες, έχουν συμπεράνει ότι στο χαρτί διαβάζουμε καλύτερα και κατανοούμε περισσότερα πράγματα από ό,τι όταν διαβάζουμε ακριβώς το ίδιο κείμενο σε μια οθόνη. Συμφωνούν ότι όταν το βιβλίο ψηφιοποιείται και χάνει τη φυσική του υπόσταση, τότε ο αναγνώστης βιώνει μια αίσθηση απώλειας αναφορικά με τη σφαιρική κατανόηση του κειμένου.

Ανεκτίμητης αξίας οι τόμοι που φιλοξενούνται στη Σεβέρειο

Πόλος έλξης φοιτητών αλλά και ερευνητών τόσο από την Κύπρο όσο και από το εξωτερικό αποτελεί η Σεβέρειος Βιβλιοθήκη του Παγκυπρίου Γυμνασίου. Από την 1/1/2010 μέχρι σήμερα την έχουν επισκεφτεί και δανειστεί βιβλία 320 άτομα, αριθμός πολύ ικανοποιητικός όπως μας αναφέρθηκε. Επίσης στη βιβλιοθήκη γίνονται και ξεναγήσεις σχολείων αλλά και οργανωμένων συνόλων. Χρόνο με το χρόνο η βιβλιοθήκη εμπλουτίζεται και με λογοτεχνικά βιβλία αφού υπάρχουν σταθερά μέλη τα οποία έχουν τις δικές τους προτιμήσεις στη λογοτεχνία.  <π>Η Σεβέρειος Βιβλιοθήκη Παγκυπρίου Γυμνασίου άρχισε τη λειτουργία της το 1812, με την έναρξη της λειτουργίας της Ελληνικής Σχολής, που το 1893 μετονομάστηκε σε Παγκύπριο Γυμνάσιο. Ο ιδρυτής της τότε Ελληνικής Σχολής, εθνομάρτυρας Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός ίδρυσε μια μικρή βιβλιοθήκη, που περιλάμβανε θεολογικά βιβλία, εκδόσεις Αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων και αριθμό χειρογράφων. 

Από τότε η βιβλιοθήκη εμπλουτιζόταν με αξιόλογα βιβλία, κυρίως με δωρεές. Μαζί με τη Βιβλιοθήκη της Φανερωμένης αποτέλεσαν τις δυο μοναδικές βιβλιοθήκες της Κύπρου. Επί γυμνασιαρχίας του Μιχαήλ Βολονάκη (1896-1911) η βιβλιοθήκη εμπλουτίστηκε με όλη τη σειρά των βιβλίων της «Μαρασλείου Βιβλιοθήκης», που δώρισε, ύστερα από έκκληση του γυμνασιάρχη, ο Γρηγόριος Μαρασλής. Το πολύτιμο αυτό υλικό της πρώτης βιβλιοθήκης καταστράφηκε την 25ην Οκτωβρίου 1920, από την πυρκαγιά, που κατέκαψε όλο το κτίριο του Παγκυπρίου Γυμνασίου.Το 1927 ιδρύθηκε νέα βιβλιοθήκη  και εμπλουτίστηκε με συνδρομές των μαθητών και δωρεές των πολιτών. Παράλληλα με τη βιβλιοθήκη Αρρένων, απέκτησε βιβλιοθήκη και το Παρθεναγωγείο Φανερωμένης. Ο εμπλουτισμός των βιβλιοθηκών γινόταν κάθε χρόνο. Εκτός από τις δωρεές υπήρχαν και οι ετήσιες συνδρομές, όπως αυτές του Δημοσθένη Σεβέρη προς εμπλουτισμό του ιστορικού τμήματος. Τακτικός πόρος ήταν τα πέντε σελίνια, που κατέβαλλε κάθε μαθητής, με την εγγραφή του στο σχολείο, καθώς και τα χρήματα από την πώληση των σχολικών βιβλίων. 

Τότε η Σεβέρειος Βιβλιοθήκη, αποτελούσε το σύγχρονο του είδους της στη Μέση Ανατολή. Το κτιριακό συγκρότημα της βιβλιοθήκης περιλάμβανε μεγάλο αναγνωστήριο, χωρητικότητας 100 ατόμων, ιδιαίτερη αίθουσα, που προοριζόταν για χρήση από τους καθηγητές, γραφεία, αποθήκες και μουσείο. Σήμερα, η ιδιαίτερη αίθουσα, που χρησιμοποιούσαν οι καθηγητές για μελέτη, μετατράπηκε σε Αίθουσα Δωρεών και στεγάζει δωρεές ατομικών βιβλιοθηκών, που έγιναν από ιδιοκτήτες τους ή κληρονόμους τους. Οι αποθήκες έχουν μετατραπεί σε χώρο για τα παλαίτυπα και για τα ανεκτίμητης αξίας βιβλία, που διαθέτει η Σεβέρειος, τα οποία με το πέρασμα του χρόνου υφίστανται φθορά και χρειάζονται επειγόντως συντήρηση. 

Το μουσείο έχει μετατραπεί σε βιβλιοθήκη και σ’ αυτό το χώρο δημιουργήθηκε το κυπριακό τμήμα. Τα εγκαίνια της Σεβερείου Βιβλιοθήκης, τελέστηκαν την 13ην Μαρτίου 1949. Τη μέρα των εγκαινίων η Βιβλιοθήκη διέθετε 13000 τόμους βιβλίων.

Το 1970-71 η Σεβέρειος είχε συνολικά 30000 τόμους και το δανειστικό τμήμα 4000. Τη χρονιά 1971-72 το σύνολο ανήλθε στους 35000 τόμους. Στο Παγκύπριο Γυμνάσιο, εκτός από τις μεγάλες βιβλιοθήκες λειτουργούσαν και βιβλιοθήκες των τάξεων. Τη σχολική χρονιά 1953-54 δημιουργήθηκαν ιδιαίτερες δανειστικές βιβλιοθήκες σε μερικές μόνο τάξεις, με στόχο το σύστημα να επεκταθεί σε όλο το σχολείο.

Ο θεσμός αυτός εφαρμόστηκε με επιτυχία και τον ακολούθησαν και τα άλλα σχολεία της Κύπρου . Το 1971-72 καταργήθηκαν οι βιβλιοθήκες των τμημάτων, που υπήρχαν ως τότε και σχηματίστηκαν βιβλιοθήκες κατά τάξεις. Στεγάστηκαν στο ισόγειο της Σεβερείου. Από το 1967 στη Σεβέρειο άρχισε η ταξινόμηση των βιβλίων με βάση το δεκαδικό ταξινομικό σύστημα DEWEY. Σήμερα η Σεβέρειος Βιβλιοθήκη διαθέτει 80000 τόμους βιβλία κυρίως φιλολογικού και ιστορικού περιεχομένου, ανεκτίμητης αξίας. Υπάρχουν ακόμη σειρές τόμων ελληνικών και ξένων περιοδικών, πολλά από τα οποία δεν εκδίδονται πλέον και αποτελούν σπάνιο και πολύτιμο απόκτημα για τη Σεβέρειο. 

Εχουν μηχανογραφηθεί 35000 βιβλία. Λειτουργεί, με τρεις επιμελήτριες, που εργοδοτούνται από το Υπουργείο Παιδείας. 

Εξυπηρετεί όχι μόνο τους μαθητές και καθηγητές του Παγκυπρίου Γυμνασίου, αλλά και τους φοιτητές, καθώς και όλο τον εκπαιδευτικό κόσμο της Κύπρου και πολλούς άλλους.

Βιβλιοθήκη για δημοσιογράφους...

Πέραν των 10.000 τόμων υπάρχουν στη Βιβλιοθήκη της Δημοσιογραφικής Εστίας η οποία λειτούργησε πρόσφατα. Η Βιβλιοθήκη λειτουργεί ως δανειστική και βρίσκεται στη διάθεση του δημοσιογραφικού κόσμου, των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, των σπουδαστών, των ερευνητών, των μελετητών, των αναλυτών και γενικά του κοινού και των φίλων του βιβλίου. Συγκεκριμένα η συλλογή της Βιβλιοθήκης αποτελείται από έντυπο υλικό πέραν των 10.000 τόμων (βιβλία, εγκυκλοπαίδειες, λευκώματα, λεξικά, περιοδικά), που προέρχονται κυρίως από δωρεές που απέστειλαν πολλοί οργανισμοί, επαγγελματικοί και κοινωνικοί φορείς (Δήμοι, Εκδοτικοί Οίκοι, Οργανώσεις, Τράπεζες, κ.λ.π.), αρκετοί ιδιώτες, καθώς και από αγορές σημαντικού αριθμού βιβλίων – ιδιαίτερα δημοσιογραφικού περιεχομένου – που κάνει η ΕΣΚ.

Ηλεκτρονική και υβριδική η Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Κύπρου

Πλούσιο υλικό έχει να παρουσιάσει η Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Κύπρου η οποία θεωρείται πως διαδραματίζει ένα ρόλο που έχει ξεπεράσει τα όρια του Πανεπιστημίου και έχει προοπτικές να αναλάβει ρόλο εθνικής ερευνητικής βιβλιοθήκης στον κυπριακό χώρο, σε συνεργασία με τις υπόλοιπες κυπριακές βιβλιοθήκες. Το μαθησιακό μοντέλο που ακολουθείται στο Πανεπιστήμιο είναι συνδυασμός διδασκαλίας και πολλαπλής βιβλιογραφίας και κατ’ επέκταση χρήση βιβλιοθήκης, γεγονός που απαιτεί μια δυνατή και αποτελεσματική βιβλιοθήκη. Η Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Κύπρου είναι μέλος της κοινοπραξίας των Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών (HEAL-Link) στα πρότυπα της οποίας δημιουργήθηκε και ο Σύνδεσμος Κυπριακών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών από τις βιβλιοθήκες των τριών δημόσιων πανεπιστημίων (Πανεπιστήμιο Κύπρου, ΤΕΠΑΚ και Ανοικτό). Η Βιβλιοθήκη διαθέτει περισσότερα από 267.289 βιβλία με μια ετήσια αύξηση των συλλογών της κατά 12.000 νέους τίτλους. Στη Βιβλιοθήκη συμπεριλαμβάνονται αξιόλογες συλλογές όπως η Κυπρολογική, Αρχαιολογική και Τουρκολογική. Ενας μεγάλος αριθμός βιβλίων είναι ήδη καταλογογραφημένα και αναζητήσιμα μέσω του υπολογιστικού συστήματος Βιβλιοθήκης (ADVANCE/GEAC) από όλους τους υπολογιστές του Πανεπιστημιακού δικτύου αλλά και εξ αποστάσεως μέσω του διαδικτυακού καταλόγου ανοιχτής πρόσβασης (WEB-OPAC) της Βιβλιοθήκης. Τα τελευταία χρόνια η Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Κύπρου κατέστη ουσιαστικά μία πλήρως ηλεκτρονική (ως προς τη λειτουργία της) και υβριδική (ως προς το περιεχόμενο) βιβλιοθήκη (hybrid library), αφού περιλαμβάνει στις συλλογές της έντυπο, ψηφιακό, οπτικοακουστικό υλικό καθώς και δυνατότητες παραγωγής υλικού αφής σε γραφή Braille για τους τυφλούς χρήστες. Από τον Οκτώβριο 2000 η Βιβλιοθήκη δημιούργησε τα βασικά υποσυστήματα και τις Υπηρεσίες Ηλεκτρονικής Πληροφόρησης μέσω της ψηφιακής-νοερής βιβλιοθήκης της (digital–virtual library) όπου περιλαμβάνει 

  • Αυτοματοποιημένο Κατάλογο Δημόσιας Πρόσβασης (Web-OPAC).
  • Υποσύστημα 30.000 Ηλεκτρονικών περιοδικών πλήρους κειμένου.
  • Υποσύστημα 26 βάσεων δεδομένων εγκατεστημένων εντός Βιβλιοθήκης και ακόμη 157 εγκατεστημένων σε δικτυακούς ιστότοπους παραγωγών και διαθετών.
  • Yποσύστημα σε περισσότερους από 29.000 τίτλους ηλεκτρονικών βιβλίων.
  • Υποσύστημα 100 νοερών συλλογών που περιλαμβάνουν 200.000 ηλεκτρονικά βιβλία, διδακτορικά κ.α. σε ιστότοπους στο διαδίκτυο.
  • Υποσύστημα 360 χρήσιμων δικτυακών συνδέσεων οργανωμένων σε δομημένα ευρετήρια.

Ολα τα υποσυστήματα είναι προσβάσιμα από οποιοδήποτε σταθμό εργασίας (υπολογιστή) συνδεδεμένο με το πανεπιστημιακό δίκτυο μέσω των ιστοσελίδων της Βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου Κύπρου (http://library.ucy.ac.cy). Οι ιστοσελίδες, οι οποίες ενημερώνονται σε καθημερινή σχεδόν βάση, περιλαμβάνουν επίσης πληροφορίες περιγραφικού τύπου, όπως όροι λειτουργίας της Βιβλιοθήκης, προσφερόμενες υπηρεσίες, ωράρια λειτουργίας, στοιχεία επικοινωνίας με το προσωπικό κλπ.

Ολα τα μέλη του Πανεπιστημίου Κύπρου (φοιτητές, καθηγητές, ερευνητές και προσωπικό) προμηθεύονται ένα «Δελτίο Μέλους της Βιβλιοθήκης», από την πρώτη τους μέρα στο Πανεπιστήμιο, ώστε να τους επιτρέπεται η χρήση όλων των υπηρεσιών της Βιβλιοθήκης. Η χρήση των αναγνωστηρίων και των βιβλίων των συλλογών ανοικτής πρόσβασης είναι διαθέσιμα και από εξωτερικούς χρήστες, οι οποίοι δεν ανήκουν στο Πανεπιστήμιο Κύπρου. Για εξωτερικούς χρήστες που επιθυμούν να αποκτήσουν δικαίωμα δανεισμού βιβλίων και άλλου υλικού απαιτείται ετήσια συνδρομή μέλους αφού εγκριθεί η αίτησή τους από τον Διευθυντή Βιβλιοθήκης. Επίσης αξίζει να σημειώσουμε ότι η Βιβλιοθήκη Πανεπιστημίου Κύπρου έχει πετύχει, ως Μονάδα, τη διάκριση του EFQM «Αναγνώριση για Αριστεία» ( Recognized for Excellence ) με 3 αστέρια. Η διάκριση αυτή είναι το δεύτερο από τα τρία επίπεδα διακρίσεων που απονέμει οργανισμός, οι οποίες αφορούν τη διοικητική οργάνωση οργανισμών ή τμημάτων οργανισμών. Το επίτευγμα αυτό είναι πολύ τιμητικό για τη Βιβλιοθήκη, αλλά και για το Πανεπιστήμιο Κύπρου, όμως είναι πρωτίστως ουσιαστικό, καθώς κατά τη διάρκεια του προγράμματος εντοπίστηκαν διάφορα σημεία προς βελτίωση, για τα οποία η Βιβλιοθήκη έχει ήδη προβεί σε ενέργειες για να βελτιωθούν.