ENGLISH | FRANÇAIS
ΑΡΧΙΚΗ | ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ | ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ | ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ Α-Ω | ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
Ανοικτή Πρόσβαση
1. Τι είναι η Ανοικτή Πρόσβαση;

2. Τι σκοπό έχει;

3. Πώς παρέχεται;

3.1. Αυτο-αρχειοθέτηση (ή ο «Πράσινος Δρόμος»)

3.2. Ηλεκτρονικά περιοδικά Ανοικτής Πρόσβασης (ή ο «Χρυσός Δρόμος»)

4. Διακήρυξη του Βερολίνου για την Ανοιχτή Πρόσβαση στη Γνώση των Θετικών και Ανθρωπιστικών Επιστημών

5. OpenAIRE & OpenAIREplus

6. Zenodo – Το αποθετήριο επιστημονικών δεδομένων της ευρωπαϊκής έρευνας

6.1. Χαρακτηριστικά της Zenodo

6.2. Περιεχόμενο και δεδομένα για κάθε τομέα ερευνητικού ενδιαφέροντος

7. Σχετικά με το OpenAireplus

8. 4ο OpenAIRE Workshop - Videos and Slides

 

1. Τι είναι η Ανοικτή Πρόσβαση;

Ανοικτή Πρόσβαση είναι η ελεύθερη, άμεση, διαρκής και απαλλαγμένη από τέλη και τους περισσότερους περιορισμούς πνευματικών δικαιωμάτων διαδικτυακή πρόσβαση σε ψηφιακό ακαδημαϊκό και επιστημονικό περιεχόμενο. Οι αναγνώστες μπορούν να χρησιμοποιούν ελεύθερα το διατιθέμενο υλικό για ερευνητικούς, εκπαιδευτικούς και άλλους σκοπούς.

2. Τι σκοπό έχει;

Πρωταρχικός σκοπός της είναι η διευκόλυνση της ανταλλαγής επιστημονικών πληροφοριών.

3. Πώς παρέχεται;

Η Διακήρυξη της Πρωτοβουλίας Ανοικτής Πρόσβασης της Βουδαπέστης (BOAI) αναφέρει τους παρακάτω δύο τρόπους παροχής Ανοικτής Πρόσβασης, που αποτελούν τις πιο συστηματικές και οργανωμένες προσεγγίσεις και μεγιστοποιούν τις πιθανότητες εντοπισμού και αναγνωρισιμότητας του ερευνητικού και ακαδημαϊκού περιεχομένου:

3.1. Αυτο-αρχειοθέτηση (ή ο «Πράσινος Δρόμος»)

Μέσω αυτής της διαδικασίας, οι ίδιοι οι συγγραφείς υποβάλουν άρθρα τύπου preprints (άρθρα που δεν έχουν υποστεί ακόμη διαδικασία αξιολόγησης απο κριτές) & postprints (άρθρα που έχουν περάσει από τη διαδικασία αξιολόγησης και έχουν κριθεί κατάλληλα προς δημοσίευση) και άλλο ψηφιακό επιστημονικό υλικό (όπως πρακτικά συνεδρίων, μονογραφίες, διδακτορικές διατριβές, κλπ)

σε βάσεις βιβλιογραφικών δεδομένων

σε θεματικές ψηφιακές συλλογές

σε θεσμικά αποθετήρια

στον προσωπικό τους διαδικτυακό τόπο

3.2. Ηλεκτρονικά περιοδικά Ανοικτής Πρόσβασης (ή ο «Χρυσός Δρόμος»)

Πρόκειται για ηλεκτρονικά περιοδικά ελεύθερα προσβάσιμα από όλους χωρίς χρέωση, στα οποία δημοσιεύονται ακαδημαϊκά και ερευνητικά άρθρα που έχουν υποστεί αξιολόγηση από κριτές. Τα περιοδικά αυτά εκδίδονται είτε από τους παραδοσιακούς εκδοτικούς οργανισμούς, είτε από τους αποκλειστικούς εκδότες Ανοικτής Πρόσβασης, είτε από νέες μορφές εκδοτικών σχημάτων.

4. Διακήρυξη του Βερολίνου για την Ανοιχτή Πρόσβαση στη Γνώση των Θετικών και Ανθρωπιστικών Επιστημών

Το 2012 η Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Κύπρου, με επιστολή της προς τον πρόεδρο της Max Planck Society καθηγητή Dr. Peter Gruss, επισήμανε τη στήριξη του Πανεπιστημίου Κύπρου για την Διακήρυξη του Βερολίνου για την Ανοιχτή Πρόσβαση στη Γνώση των Θετικών και Ανθρωπιστικών Επιστημών από το 2008. Μετά από την επιστολή αυτή, το όνομα του Πανεπιστημίου Κύπρου βρίσκεται στην λίστα των ιδρυμάτων και οργανισμών που ανά το παγκόσμιο υποστηρίζουν την ανοικτή πρόσβαση.

5. OpenAIRE & OpenAIREplus

Η ΒΠΚ επιθυμεί να σας πληροφορήσει ότι με βάση τους όρους χρηματοδότησης του 7ου Προγράμματος Πλαισίου (FP7 - 7th Framework Programme) και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ERC - European Research Council) οι ερευνητές που λαμβάνουν χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Ένωση) στους τομείς:

  • Ενέργεια (Energy)
  • Περιβάλλον (Environment),
  • Υγεία (Health),
  • Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (Information and Communication Technologies),
  • Ερευνητικές Υποδομές (Research Infrastructures and e-Infrastructures),
  • Επιστήμη και Κοινωνία (Science in Society),
  • Κοινωνικές και Ανθρωπιστικές Επιστήμες (Socio-economic Sciences and Humanities)

οφείλουν να καταθέτουν τα πλήρη κείμενα των ερευνητικών δημοσιεύσεών τους που πηγάζουν από τα εν λόγω Χρηματοδοτούμενα Έργα σε ένα Αποθετήριο Ανοικτής Πρόσβασης, ώστε αυτά να καθίστανται μονίμως διαθέσιμα παγκοσμίως. Η πιο πάνω υποχρέωση αφορά στα ερευνητικά αποτελέσματα του 20% όλων των Έργων που χρηματοδοτούνται από το FP7 ενώ οι ερευνητές άλλων πεδίων μπορούν επίσης να διαθέτουν τις δημοσιεύσεις τους στα αρχεία Ανοικτής Πρόσβασης.

Σημειώνεται ότι οι πολιτικές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για θέματα Ανοικτής Πρόσβασης σε δημοσιεύσεις που έτυχαν ευρωπαϊκής χρηματοδότησης στις προαναφερθείσες θεματικές ενότητες υλοποιούνται μέσω των Έργων OpenAIRE OpenAIREplus. Συνοπτικά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εφαρμόζει τα απορρέοντα δύο σημαντικών κειμένων που αφορούν πολιτικές για θέματα Ανοικτής Πρόσβασης. Το πρώτο κείμενο φέρει τον τίτλο Guidelines for Open Access και εκδόθηκε από το ERC Scientific Council το Δεκέμβριο του 2007, ενώ τον Αύγουστο του 2008, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε το Open Access Pilot οι πρόνοιες του οποίου θα παραμείνουν σε ισχύ μέχρι τη λήξη του FP7.

Σύμφωνα με τις εν λόγω πολιτικές που εφαρμόζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για θέματα Ανοικτής Πρόσβασης, οι ερευνητές που έλαβαν/λαμβάνουν χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Ένωση) και δραστηριοποιούνται σε μία εκ των 7 προαναφερθείσων θεματικών ενοτήτων έχουν την υποχρέωση να δημοσιοποιούν τα αποτελέσματα της έρευνάς τους σε κάποιο Αποθετήριο Ανοικτής Πρόσβασης, σε διάστημα 6-12 μηνών μετά την αρχική τους δημοσίευση. Σημειώνεται ότι σύμφωνα με τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι ερευνητές θα πρέπει πρώτα να επιδιώξουν τη δημοσίευση των εκπονημάτων τους σε κάποιο από τα Ιδρυματικά Αποθετήρια (Institutional Repositories) Aνοικτής Πρόσβασης. Εάν αυτό δεν καταστεί δυνατό, τότε οι δημοσιεύσεις/ερευνητικά αποτελέσματα θα πρέπει να κατατεθούν σε κάποιο εκ των Θεματικών Αποθετηρίων ( Thematic Repositories ) που διαθέτει το Open Access Directory. Αν ούτε αυτό είναι δυνατό/αρμόζον τότε η ύστατη επιλογή είναι το Αποθετήριο Ορφανών Δημοσιεύσεων (Orphan Repository ) που διατηρεί το Έργο OpenAire σε συνεργασία με τον ερευνητικό οργανισμό CERN.

Αυτή τη στιγμή στην Κύπρο λειτουργούν 3 Ιδρυματικά Αποθετήρια Ανοικτής Πρόσβασης στα οποία οι ερευνητές μπορούν να καταθέσουν τα σχετικά άρθρα.

  • Το αποθετήριο ΛΗΚΥΘΟΣ (Λημματολόγιο Κυπριακών Ηλεκτρονικών Θεματικά Οργανωμένων Συλλογών) του Πανεπιστήμιου Κύπρου.
  • Το αποθετήριο ΚΤΙΣΙΣ του Τεχνολογικού Πανεπιστήμιου Κύπρου.
  • Το αποθετήριο ΚΥΨΕΛΗ του Ανοιχτού Πανεπιστήμιο Κύπρου.

Σημειώνεται ότι η Βιβλιοθήκη Πανεπιστημίου Κύπρου - ως εταίρος στα Έργα OpenAIRE & OpenAIREplus λειτουργεί ως Εθνικό γραφείο υποστήριξης για την Ανοικτή Πρόσβαση και ως σημείο πληροφόρησης, το οποίο στηρίζει τους ερευνητές στη διαδικασία κατάθεσης άρθρων και στην προβολή της έρευνάς τους.

6. Zenodo – Το αποθετήριο επιστημονικών δεδομένων της ευρωπαϊκής έρευνας

Τα Ευρωπαϊκά ερευνητικά δεδομένα είναι πλέον διαθέσιμα από ένα ενιαίο σημείο πρόσβασης μέσω της καινούργιας υπηρεσίας Zenodo. Η Zenodo είναι το αποτέλεσμα συνεργασίας μεταξύ του ευρωπαϊκού έργου OpenAIRE και του CERN και υλοποιείται με χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Η Zenodo, άλλωστε, ενσωματώνει το προϋπάρχον Orphan Repository του OpenAIRE προσφέροντας πρόσβαση στον χρήστη- εκτός από τα ερευνητικά δεδομένα- και σε δημοσιεύσεις Ανοικτής Πρόσβασης όπως βιβλία, άρθρα, ανακοινώσεις σε συνέδρια, πατέντες, διδακτορικές διατριβές, μελέτες, παρουσιάσεις, εικόνες (σχεδιαγράμματα, πίνακες, φωτογραφίες, σχέδια, γραφικές απεικονίσεις, κλπ), αρχεία βίντεο και ήχου.
Το όνομα της υπηρεσίας προέρχεται από τον Ζηνόδοτο, τον πρώτο βιβλιοθηκονόμο της Αρχαίας Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας και πατέρα των πρώτων καταγεγραμμένων μεταδεδομένων, μιας πολύ σημαντικής προσωπικότητας στην ιστορία των βιβλιοθηκών.

6.1. Χαρακτηριστικά της Zenodo

Η υπηρεσία είναι διαθέσιμη σε κάθε ερευνητή, επιστημονική κοινότητα ή ερευνητικό ινστιτούτο το οποίο διαθέτει δεδομένα και ερευνητικό περιεχόμενο. Η διαθέσιμη δυνατότητα μεταφόρτωσης είναι 1 GB, γεγονός που καθιστά την υπηρεσία ιδιαίτερα χρήσιμη σε φορείς που δεν έχουν οι ίδιοι αποθετήριο δεδομένων.
Η Zenodo, όπως και ο συσσωρευτής δημοσιεύσεων Ανοικτής Πρόσβασης του OpenAIRE, προσφέρει μία πλούσια επιφάνεια διεπαφής που επιτρέπει το συσχετισμό των αντικειμένων με την πληροφορία της χρηματοδότησης από το FP7, το πρόγραμμα Πλαίσιο για την έρευνα της Ε.Ε. Κάθε τεκμήριο που μεταφορτώνεται στην υπηρεσία ελέγχεται ώστε να εξασφαλίζεται η συνάφεια του περιεχομένου με την έρευνα.

6.2. Περιεχόμενο και δεδομένα για κάθε τομέα ερευνητικού ενδιαφέροντος

Τα δεδομένα και οι συλλογές καθίστανται προσβάσιμα μέσω του πρωτοκόλλου διαμοιρασμού OAI-PMH σε τρίτες υπηρεσίες, όπως την PubMedCentral. Χρησιμοποιώντας τη Zenodo ακόμη και ερευνητικά ινστιτούτα τα οποία δεν έχουν δικά τους αποθετήρια εξασφαλίζουν τη μέγιστη δυνατή διάθεση του περιεχομένου τους. Αν και δέχεται περιεχόμενο και δεδομένα που συνοδεύονται από διαφορετικές άδειες χρήσης, η Zenodo ενθαρρύνει τη χρήση των ανοικτών αδειών και θα ηγηθεί πρωτοβουλιών για να αναδείξει τα οφέλη που προκύπτουν από τη χρήση τους, π.χ. στην προβολή και στην αναγνώριση των ερευνητών.
Ο Chris Erdmann, επικεφαλής της βιβλιοθήκης του Κέντρου Αστροφυσικής του Χάρβαρντ-Σμιθσόνιαν, υποστηρίζει για την υπηρεσία ότι: « είναι κάτι εξαιρετικά ωφέλιμο για την παγκόσμια ερευνητική κοινότητα. Τόσο οι φορείς όσο και οι ακαδημαϊκές κοινότητες αναζητούν ευέλικτες λύσεις απόθεσης που επιτρέπουν την εύκολη επιμέλεια, ανταλλαγή και παράθεση ακαδημαϊκών αρχείων. Η ύπαρξη ενός έγκυρου και εύχρηστου μηχανισμού δημοσίευσης και διαμοιρασμού των αποτελεσμάτων της έρευνας, είναι ιδιαίτερα ευεργετική για την ερευνητική κοινότητα».

7. Σχετικά με το OpenAireplus

Το έργο OpenAIREplus υλοποιεί το πιλοτικό πρόγραμμα Ανοικτής Πρόσβασης για το 7ο Πρόγραμμα Πλαίσιο για την έρευνα της ΕΕ, σύμφωνα με το οποίο οι ερευνητές που χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν πλέον την υποχρέωση να δημοσιοποιούν τα αποτελέσματα της έρευνάς τους σε κάποια υποδομή ανοικτής πρόσβασης, ώστε να είναι προσβάσιμα από όλους, μέσω του Διαδικτύου. Αποτελεί συνέχεια του έργου OpenAIRE (2009-2011). Συντονιστής του έργου είναι το Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Διαβάστε περισσότερα:
Πολιτικές κατάθεσης, συντήρησης, πρόσβασης και επανάχρησης περιεχομένου στην υπηρεσία

8. 4ο OpenAIRE Workshop - Videos and Slides


Τελευταία ενημέρωση 26/11/2013